Dom bez kantów

Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego. Półtora miesiąca po kapitulacji powstania. Za dwa miesiące nie będzie tu już Niemców.  20 listopada 1944 r. na placu pojawił się Joe J. Heydecker z aparatem fotograficznym. Wykonał kilka zdjęć. Cztery z nich prezentuję poniżej.  Na dwóch pierwszych widać częściowo wypalony Pałac Saski i w lepszym stanie Pałac Brühla. Przed Pałacem Saskim stoi pomnik Józefa Poniatowskiego na tle nienaruszonej kolumnady nad grobem Nieznanego Żołnierza. Przed Pałacem Brühla zatrzymała się ciężarówka Mercedes. Wokół niej kręcą się żołnierze niemieccy. Trwa załadunek wyposażenia pałacu lub też wyładunek materiałów wybuchowych... Za miesiąc pałace zostaną wysadzone w powietrze (Saski 27-29 grudnia, Brühla 19 grudnia). Zostanie tylko stos gruzów... Kolejne zdjęcie pokazuje stronę południową placu. Widać narożnik budynku Sądów Wojskowych i zniszczone budynki przy ulicy Królewskiej. Od lewej widoczne są: ściana kamienicy nr 5, wypalone kamienice ...

Znowu wracamy do okolic "Domu bez kantów".  Lubię zaglądać na stronę, której właścicielem jest Jacek Dehnel (awers-rewers.pl). Zawsze można trafić tutaj na coś ciekawego. I tym razem też tak było. Wśród wielu przeglądanych zdjęć dwa przykuły moją uwagę. Przedstawiały Plac Saski. Pierwsze z nich w mrocznej tonacji, zrobione zapewne w dniach wrześniowych walk o Warszawę, drugie zrobione już po zakończeniu działań wojennych. Autorem ich był Sylwester Braun (Kris) znany ze zdjęć dokumentujących powstanie warszawskie. Gdy robił te zdjęcia miał trzydzieści lat i zapewne nie należał jeszcze do żadnej organizacji konspiracyjnej. Dopiero później został członkiem Organizacji Wojskowej "Wilki", a następnie Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej.  Pierwsze ze zdjęć przedstawia widok na północną pierzeję Placu Saskiego. Płoną budynki Ossolińskich 8 i Wierzbowa 2. Widać zniszczenia na dachu Pałacu Brühla. Pałac Saski wydaje się nienaruszony. Dla mnie największe wrażeni...

Antoni Jawornicki urodził się w 1886 r. Architekt i urbanista, wykształcony na Politechnice Warszawskiej i w paryskiej École Speciale d`Architecture. Był także artystą, malował i rysował ludzi, konie, obiekty architektoniczne i scenki rodzajowe. Związany zawodowo przede wszystkim z m.st. Warszawą. Od 1913 r., aż do śmierci w 1950 r. wykonał wiele projektów, z których znaczna część miała charakter urbanistyczny. Wśród projektów jego autorstwa lub współautorstwa są m.in. miasto-ogród Podkowa Leśna, regulacja terenów Cytadeli na Żoliborzu, ukształtowanie rejonu Osi Saskiej w Warszawie, plac św. Floriana, budynek Banku Cukrownictwa przy Karowej 20. Antoni Jawornicki brał również udział w zakrojonych na szeroką skalę pracach nad Planem regulacyjnym m.st. Warszawy. Mieszkał od 1923 r. w tzw. Kolonii Profesorskiej (Spółdzielni Mieszkaniowej Profesorów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej) przy ulicy Myśliwieckiej 16 w dworkowej willi, którą sam zaprojektował. W czasie powstania w...

Tym razem popatrzymy na "Dom bez kantów" z innej perspektywy. Z lotu ptaka.  Zdjęcia zrobiono w końcu czerwca lub na początku lipca 1944 r. Lot zwiadowczy na samolocie Focke-Wulf FW 189 Eule zaowocował serią 110 fotografii. Zostały one przekazane z archiwum prywatnego do Bildarchiv Foto Marburg w 1983 r. Dwadzieścia lat później "odkrył" je dr Marek Barański. Widać na nich zniszczenia jeszcze z września 1939 r. Jednocześnie pokazują nam stolicę tuż przed popowstaniowym zniszczeniem. Warszawę, której już nie ma... Prezentuję fragmenty trzech zdjęć na których widać "Dom bez kantów". Na każdym zdjęciu w centrum widać Plac Saski i stojące wokół gmachy. Bardzo wyraźnie widać m.in. Hotel "Bristol", Hotel Europejski, Pałac Saski, Pałac Brühla, Pałac Potockich, kościół św. Krzyża, kościół Wizytek.  Na ostatnim zdjęciu, południowa strona "Domu bez kantów" rozjaśniona jest słonecznym światłem i tym samym wyraźnie odcinają s...

Architekci Romuald Gutt i Józef Jankowski z Warszawy zaproponowali inne rozwiązanie zabudowania placu pomiędzy ulicą Królewską, a uliczką przed Komenda Miasta (dzisiaj Tokarzewskiego-Karaszewicza). Usytuowanie budynku w terenie Widok na narożnik budynku od strony Pałacu Tyszkiewiczów. Skrzyżowanie z ulicą Królewską, w dali widać gmach Hotelu "Europejskiego" Widok z ulicy Królewskiej w kierunku kościoła Wizytek Projektowany gmach miał cofnięty narożnik od strony ulicy Królewskiej (zapewne liczono się ze wzrostem ruchu kołowego). Z kolei narożnik północny wysunięto, zakładając, że w tym miejscu ruch będzie mały. W wyniku takiego założenia projektowany gmach przybrał kształt prostokąta. Sytuacja ta spowodowała, że całość korzystnie odbijała się na rzutach. Stworzono przestrzeń odciążającą od ruchu, na czym automatycznie zyskały wystawy sklepowe. Architektura gmachu nie naruszała charakteru zabytkowego dzielnicy. Widok od strony Hotelu "Bristol...