Dom bez kantów

W swoich zbiorach znalazłem jeszcze jedno zdjęcie z defilady 11 listopada 1936 r. Krakowskim Przedmieściem defiluje dywizjon artyleria konnej podążający za kolumną kawalerii. Trasa przemarszu wojska biegła od Placu Unii Lubelskiej do Placu Zamkowego.

Jak wiadomo pierwszą nagrodę na budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego otrzymała praca profesora Czesława Przybylskiego. Dyrekcja Funduszu jemu też zaproponowała wykonanie ostatecznego projektu oraz kierownictwo budowy. W związku z propozycją wydziału regulacji Zarządu Miasta poszerzenia jezdni ulicy Królewskiej zostały zrobione podcienia w gmachu Sądu Wojskowego od strony ulicy Królewskiej, otwierając przejście na plac Piłsudskiego. Projekt konkursowy Przybylskiego ulegał wielokrotnie przepracowaniu. Między innymi podcienia uprzednio projektowane tylko od ulicy Królewskiej, ze względu jak wspomniałem wyżej na poszerzenie ulicy, obiegły cały budynek, także wzdłuż Krakowskiego Przedmieścia. Zrezygnowano z wielu detali projektowanych na elewacji budynku. Budynek nabrał surowego charakteru i stał się jednym z najbardziej monumentalnych gmachów Warszawy. Krytyka zarzucała projektowi, że budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego jest za wysoki w stosunku do sąsiadując...

Edgar Aleksander Norwerth urodził się 7 kwietnia 1884 r. w Versoix pod Genewą, zmarł 19 września 1950 r. w Warszawie. Architekt, urbanista i teoretyk architektury epoki modernizmu. Studiował w Instytucie Inżynierów Komunikacyjnych w Moskwie, a następnie w Instytucie Inżynierów Cywilnych w Petersburgu. W 1918 r. został profesorem Moskiewskiej Szkoły Malarstwa, Rzeźby i Architektury i Moskiewskiej Wyższej Szkoły Technicznej im. Baumana. W 1924 r. został delegowany do Londynu na Pierwszy Międzynarodowy Kongres dotyczący edukacji architektonicznej, z którego już nigdy do Rosji nie powrócił. Pod koniec 1924 r. wraz z żoną przeniósł się do Warszawy, gdzie mieszkała jego rodzina. W latach 1926–1930 prowadził wykłady na Politechnice Warszawskiej. Oprócz architektury, parał się również grafiką - głównie akwafortami i drzeworytami. Był też znanym krytykiem i teoretykiem architektury. Zdjęcie Norwertha ze strony klubzaglebiowski.pl Zrealizował m.in. kompleks Centralnego Instytutu Wychowania...

Wracamy ponownie do insurekcji kościuszkowskiej. A konkretnie do ilustracji z Krakowskiego Przedmieścia. Na początek kilka słów o jego autorze.  Jan Piotr Norblin (Jean-Pierre Norblin de La Gourdaine) urodził się 15 lipca 1745 r. w Misy-sur-Yonne (Francja). Francuski malarz, rysownik i grafik. W latach 1774–1804 działał w Polsce. Najważniejszy okres twórczości artysty przypada na czasy po Konstytucji 3 Maja, szczególnie insurekcji kościuszkowskiej. Insurekcja warszawska zastała Norblina w stolicy i to jemu zawdzięczamy ilustracje tamtych wydarzeń (rysunki walk na Krakowskim Przedmieściu, Miodowej, wieszania zdrajców i in.). Zatrudniony oficjalnie w roli ilustratora powstania, Norblin (już także obywatel polski) naszkicował m.in. Obóz powstańców, Rzeź Pragi, a wspólnie z Orłowskim Bitwę pod Racławicami. Zmarł 23 lutego 1830 r. w Paryżu. Przyczyną dla której ponownie wracamy do insurekcji jest fakt, że Norblin pozostawił dwa rysunki związane z walkami na Krakowskim Przed...

Antoni Jawornicki urodził się w 1886 r. Architekt i urbanista, wykształcony na Politechnice Warszawskiej i w paryskiej École Speciale d`Architecture. Był także artystą, malował i rysował ludzi, konie, obiekty architektoniczne i scenki rodzajowe. Związany zawodowo przede wszystkim z m.st. Warszawą. Od 1913 r., aż do śmierci w 1950 r. wykonał wiele projektów, z których znaczna część miała charakter urbanistyczny. Wśród projektów jego autorstwa lub współautorstwa są m.in. miasto-ogród Podkowa Leśna, regulacja terenów Cytadeli na Żoliborzu, ukształtowanie rejonu Osi Saskiej w Warszawie, plac św. Floriana, budynek Banku Cukrownictwa przy Karowej 20. Antoni Jawornicki brał również udział w zakrojonych na szeroką skalę pracach nad Planem regulacyjnym m.st. Warszawy. Mieszkał od 1923 r. w tzw. Kolonii Profesorskiej (Spółdzielni Mieszkaniowej Profesorów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej) przy ulicy Myśliwieckiej 16 w dworkowej willi, którą sam zaprojektował. W czasie powstania w...

Wpadły mi ręce dwa zdjęcia. Oba zrobiono z Pałacu Tyszkiewiczów. Widzimy na nich perspektywę Krakowskiego Przedmieścia w kierunku północnym. Widać na nich po prawej stronie budynek Hotelu "Bristol" z uszkodzonym dachem, oraz kamienice Krakowskiego Przedmieścia 40, 38 i wyraźnie wypalony budynek pod numerem 36 Państwowego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego. Na chodniku leżą zwały gruzu. U dołu po prawej nieczynna stacja benzynowa. Jezdnią przemieszcza się oddział Wehrmachtu, idący zapewne do budynku Komendy Miasta. Po lewej widać Pałac Potockich i Hotel Europejski. Na skraju zdjęcia "Dom bez kantów". Na rogu gmachu, na piętrze piątym, czwartym ślady zniszczeń z września 1939 r.. Na budynku jak i latarniach widać hitlerowskie flagi. Niestety nie posiadam wyraźniejszej fotografii, bo być może po ogłoszeniach na słupie można byłoby stwierdzić kiedy zrobiono zdjęcie. Drugie zdjęcie właściwie jest powtórzeniem poprzedniego, z tym, że widać większy fragment ...

Wróćmy do domu przy ulicy Królewskiej.  Utworzony w 1927 r. Fundusz Kwaterunku Wojskowego w ramach zamkniętego konkursu, zamówił u ośmiu architektów z Warszawy projekt zabudowy terenu pod numerem Krakowskie Przedmieście 11. Architektura usytuowanego tam budynku miała nawiązywać do charakteru tej części Warszawy oraz uwzględnić regulację ulicy Królewskiej, zakładano bowiem jej poszerzenie z 20 do 28 metrów. Dodatkowo budynek winien być skorelowany z gmachem Sądu Wojskowego. Górne piętra budynku miały być przeznaczone na mieszkania oficerskie. Do konkursu zostali zaproszeni: Antoni Jawornicki, Romuald Gutt, Zdzisław Mączeński, Edgar Norwerth, Bohdan Pniewski, Czesław Przybylski, Kazimierz Tołłoczko i Rudolf Świerczyński (nie złożył w terminie projektu). W skład jury weszli: przewodniczący gen. bryg. Emil Mecnarowski, płk inż. Leopold Toruń, prof. Marian Lalewicz, prof. Witold Minkiewicz, prof. Tadeusz Tołwiński, prezydent miasta inż. Zygmunt Słomiński, dyrektor Funduszu Kwateru...

Jeszcze jeden widok Krakowskiego Przedmieścia w kierunku południowym. Tym razem z terenu dzisiejszego skweru.  W dali widać gmach Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (Pałac Staszica) wybudowany w latach 1820-1823. W centrum bieleje boczna fasada Pałacu Tyszkiewiczów. Po lewej kamienice przysłaniają kościół Wizytek. Po prawej w dali kościół św. Krzyża, bliżej zabudowania tzw. Kuźni Saskich (powstały w I połowie XVIII wieku) - miejsce gdzie 100 lat później stanie "Dom bez kantów". Rada Administracyjna sprawująca władzę po wybuchu powstania w 1830 roku prowadziła w karczmie w Wierzbnie rozmowy z wielkim księciem Konstantym. Ustalono tam, że wycofa się on z wiernymi mu oddziałami, a Polacy nie będą atakowali jego korpusu. Znaczna część stojących dotychczas przy nim wojsk polskich, zwolniona z przysięgi, postanowiła wrócić do Warszawy. Oddziały Konstantego opuściły Wierzbno 3 grudnia w południe, kierując się na trakt lubelski.  Prezentowany obraz namalowan...

We wrześniu 1939 r. "Dom bez kantów" od strony ulicy Królewskiej został tylko lekko uszkodzony. Natomiast poważniejszych zniszczeń dom doznał w północnym narożniku, od strony dzisiejszej ulicy Tokarzewskiego-Karaszewicza. W wyniku wybuchu bomby lotniczej zniszczeniu uległo trzecie, czwarte i piąte piętro VI klatki schodowej. Odbudowa tego fragmentu budynku trwała dość długo. Kiedy została zakończona nie wiem. W każdym bądź razie w 1944 r. uszkodzona część budynku była już wyremontowana. Na zdjęciu widać zniszczenia budynku. Na chodniku leży gruz. W tle budynki Krakowskiego Przedmieścia 40, 38 i wyraźnie wypalonego budynku 36 Państwowego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego. Przed Komendą Miasta już stoi warta Wehrmachtu. Zdjęcie datowane na 1940 r. Podobne spojrzenie na "Dom bez kantów". Przed Komendą Miasta maszeruje oddział Wehrmachtu. Zdjęcie ze strony wczorajidzis.blogspot.com Piękny widok z Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego na bu...

Zawsze podziwiam panoramę Krakowskiego Przedmieścia widzianą z Hotelu "Bristol" w kierunku południowym. Ten widok daje wyobrażenie jakim dominującym elementem na ulicy jest "Dom bez kantów".  Tym razem przedstawiam zdjęcie zrobione przez Juliena Bryana. Jest 11 listopada 1936 roku. Warszawa obchodzi święto 11 Listopada. Ulicą przemieszcza się kolumna kawalerii. Jej koniec ginie daleko w ulicy Nowy Świat. Tłumy warszawiaków obserwują defiladę. "Dom bez kantów" udekorowany jest biało-czerwonymi flagami zwisającymi od dachu do pierwszego piętra.  Zdjęcie ze strony polska1918-89.pl Uzupełnieniem do tego zdjęcia jest inne, które wyłuskałem gdzieś w internecie. Robione jest z tego samego miejsca co poprzednie. I zapewne jego autorem jest także Julien Bryan. Przedstawia przemarsz kolumny dwuwieżowych i jednowieżowych czołgów Vickers Mark-E. I jeszcze jeden szczegół. Bardzo dobrze widać reklamę fabryki czekolady "E.Wedel".  ...

Z "Domem bez kantów" związany byłem przez wiele lat. Zachowałem sentyment do tego budynku i jego okolicy. W młodości wokół niego kręcił się cały mój "świat". Zamknięty w granicach Aleje Jerozolimskie - Marszałkowska - Stare Miasto - Wisła. Tu czułem się jak u siebie w domu. Czas biegł, czasy się zmieniały... zmieniał się także "mój" kawałek miasta.  Niektórych miejsc już nie ma, niektóre przybrały inny wygląd, powstały nowe elementy w tkance miejskiej. Ale w duszy coś gra... tu wszystko było "moim pierwszym razem"!  Zawsze byłem ciekaw jak zmieniało się to miejsce... Dlatego też będę się starał pokazać je na przestrzeni wielu, wielu lat. "Zatrzymać czas" na chwilę i zadumać się nad minionym. Poniższe zdjęcie przedstawia Krakowskie Przedmieście widziane z Hotelu "Bristol" (w kierunku południowym). Po lewej stronie zwraca uwagę fragment Pałacu Tyszkiewiczów (dzisiaj budynek Uniwersytetu Warszawskiego). W głębi zamyka uli...