Dom bez kantów

Wróćmy do domu przy ulicy Królewskiej.  Utworzony w 1927 r. Fundusz Kwaterunku Wojskowego w ramach zamkniętego konkursu, zamówił u ośmiu architektów z Warszawy projekt zabudowy terenu pod numerem Krakowskie Przedmieście 11. Architektura usytuowanego tam budynku miała nawiązywać do charakteru tej części Warszawy oraz uwzględnić regulację ulicy Królewskiej, zakładano bowiem jej poszerzenie z 20 do 28 metrów. Dodatkowo budynek winien być skorelowany z gmachem Sądu Wojskowego. Górne piętra budynku miały być przeznaczone na mieszkania oficerskie. Do konkursu zostali zaproszeni: Antoni Jawornicki, Romuald Gutt, Zdzisław Mączeński, Edgar Norwerth, Bohdan Pniewski, Czesław Przybylski, Kazimierz Tołłoczko i Rudolf Świerczyński (nie złożył w terminie projektu). W skład jury weszli: przewodniczący gen. bryg. Emil Mecnarowski, płk inż. Leopold Toruń, prof. Marian Lalewicz, prof. Witold Minkiewicz, prof. Tadeusz Tołwiński, prezydent miasta inż. Zygmunt Słomiński, dyrektor Funduszu Kwateru...

Budynkiem, który codziennie widziałem, był stojący na przeciwległym rogu skrzyżowania ulicy Królewskiej z Krakowskim Przedmieściem, Pałac Tyszkiewiczów. Często przechodziłem przez bramę jego oficyny od strony kościoła Wizytek na zajęcia akademickie.  Obraz przedstawiający Pałac Tyszkiewiczów namalowany został około 1790 r. przez Zygmunta Vogla. Jego pracownia malarska znajdowała się na Krakowskim Przedmieściu w Pałacu Czapskich, stąd też tak znakomite w szczegóły obrazy tej części Warszawy po sobie zostawił. Prezentowany wizerunek przedstawia północną, pięcioosiową, elewację Pałacu Tyszkiewiczów. Skierowana jest ona na placyk przed kościołem Wizytek, który widzimy po lewej stronie, zasłonięty częściowo przez niereprezentacyjny budynek. Elewacja odcina się bielą od pozostałych budowli. Widać niedawno zakończono budowę pałacu, o czym mogą świadczyć jeszcze nieuprzątnięte sterty ziemi. Brak jeszcze oficyny od strony kościoła z charakterystyczną bramą. Dlatego też możemy w głębi ...

Groźnym pomrukiem przyjęła stolica wiadomość o decyzji Stanisława Augusta przerwania wojny w obronie Konstytucji 3 Maja i przystąpienia do Targowicy (prof. Andrzej Zahorski).  Zawiązał się spisek powstańczy, który mimo wielu kłopotów, doprowadził do ogłoszenia przez Tadeusza Kościuszkę aktu powstania w Krakowie. W Warszawie insurekcja zaczęła się 17 kwietnia. Na Krakowskim Przedmieściu walki toczyły się głównie w dwóch miejscach: u wylotu Nowego Światu oraz u wylotu ulicy Miodowej. Idący w kierunku Zamku Królewskiego 10 Regiment Pieszy Szefostwa Działyńskiego starł się z rosyjskimi oddziałami generała Miłaszewicza. Dwugodzinne walki toczyły się głównie u wyloty Nowego Światu. Rosjanie w rezultacie wycofali się - ponosząc duże straty - wzdłuż Krakowskiego Przedmieścia w kierunku tzw. Saskich Kuźni i kościoła Wizytek. W związku z tym, że od strony Starego Miasta nadchodziły grupki powstańców, kolumna rosyjska skierowała się w kierunku placu Saskiego. Walki te przedstawił n...

Jeszcze jeden widok Krakowskiego Przedmieścia w kierunku południowym. Tym razem z terenu dzisiejszego skweru.  W dali widać gmach Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (Pałac Staszica) wybudowany w latach 1820-1823. W centrum bieleje boczna fasada Pałacu Tyszkiewiczów. Po lewej kamienice przysłaniają kościół Wizytek. Po prawej w dali kościół św. Krzyża, bliżej zabudowania tzw. Kuźni Saskich (powstały w I połowie XVIII wieku) - miejsce gdzie 100 lat później stanie "Dom bez kantów". Rada Administracyjna sprawująca władzę po wybuchu powstania w 1830 roku prowadziła w karczmie w Wierzbnie rozmowy z wielkim księciem Konstantym. Ustalono tam, że wycofa się on z wiernymi mu oddziałami, a Polacy nie będą atakowali jego korpusu. Znaczna część stojących dotychczas przy nim wojsk polskich, zwolniona z przysięgi, postanowiła wrócić do Warszawy. Oddziały Konstantego opuściły Wierzbno 3 grudnia w południe, kierując się na trakt lubelski.  Prezentowany obraz namalowan...

We wrześniu 1939 r. "Dom bez kantów" od strony ulicy Królewskiej został tylko lekko uszkodzony. Natomiast poważniejszych zniszczeń dom doznał w północnym narożniku, od strony dzisiejszej ulicy Tokarzewskiego-Karaszewicza. W wyniku wybuchu bomby lotniczej zniszczeniu uległo trzecie, czwarte i piąte piętro VI klatki schodowej. Odbudowa tego fragmentu budynku trwała dość długo. Kiedy została zakończona nie wiem. W każdym bądź razie w 1944 r. uszkodzona część budynku była już wyremontowana. Na zdjęciu widać zniszczenia budynku. Na chodniku leży gruz. W tle budynki Krakowskiego Przedmieścia 40, 38 i wyraźnie wypalonego budynku 36 Państwowego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego. Przed Komendą Miasta już stoi warta Wehrmachtu. Zdjęcie datowane na 1940 r. Podobne spojrzenie na "Dom bez kantów". Przed Komendą Miasta maszeruje oddział Wehrmachtu. Zdjęcie ze strony wczorajidzis.blogspot.com Piękny widok z Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego na bu...